BYBEN-122
Hoe groter de bestuurlijke verantwoordelijkheid, hoe kleiner soms de ruimte om een redenering zonder positie, historie of belangen te onderzoeken. Juist daarom kan onafhankelijke tegenspraak waardevol zijn.
In een boardroom is informatie zelden volledig neutraal. Bestuurders, directeuren, toezichthouders en adviseurs brengen ieder expertise, verantwoordelijkheid en een eigen perspectief mee. Dat is normaal en vaak productief. Tegelijk kan het ertoe leiden dat bepaalde aannames nauwelijks meer worden bevraagd of dat alternatieven te snel verdwijnen.
Tegenspraak is iets anders dan tegenstand
Goede tegenspraak probeert geen gelijk te halen. Zij onderzoekt of de redenering stevig genoeg is. Welke aanname ligt onder het besluit? Welke informatie ontbreekt? Welk risico wordt kleiner voorgesteld omdat het besluit anders ingewikkelder wordt? En welke alternatieven zijn te vroeg afgevallen?
Dat vraagt niet om permanente twijfel. Het doel is juist om vóór een belangrijk besluit voldoende scherpte te organiseren zodat daarna met meer overtuiging kan worden uitgevoerd.
De positie van de bestuurder maakt vrij reflecteren lastig
Een bestuurder wordt geacht richting te geven. Medewerkers zoeken duidelijkheid, collega-bestuurders dragen hun eigen portefeuille en toezichthouders hebben een formele verantwoordelijkheid. Daardoor kan het lastig zijn om iedere twijfel of voorlopige gedachte intern vrijuit te onderzoeken zonder dat die meteen als standpunt wordt geïnterpreteerd.
Een onafhankelijke gesprekspartner kan tijdelijk buiten die dynamiek staan. Niet om besluitvorming over te nemen, maar om ruimte te creëren waarin ook onaffe gedachten, lastige scenario’s en persoonlijke dilemma’s onderzocht kunnen worden.
Betere vragen leveren betere besluitvorming op
De vraag “is dit een goed plan?” leidt zelden tot de scherpste reflectie. Productiever zijn bijvoorbeeld:
- Welke aanname moet waar zijn om dit besluit succesvol te maken?
- Welk risico onderschatten we waarschijnlijk?
- Welke onderliggende barrière blijft buiten beeld omdat zij moeilijk bespreekbaar is?
- Wat zouden we besluiten als de huidige structuur geen gegeven was?
- Welke stakeholder ziet dit fundamenteel anders en waarom?
- Wat maakt dat we nu juist níét voor het alternatief kiezen?
Onafhankelijkheid vraagt ook om afstand
Een adviseur die onderdeel wordt van de interne coalities verliest een deel van zijn waarde. Tegenspraak werkt alleen wanneer voldoende vertrouwen bestaat om vrijuit te spreken én voldoende afstand blijft bestaan om patronen en onderliggende barrières te blijven zien.
Ervaring helpt daarbij. Wie bestuurlijke verantwoordelijkheid zelf kent, begrijpt dat een theoretisch perfect antwoord zelden bestaat. Besluiten moeten ook passen bij timing, mensen, governance, financiële ruimte en uitvoerbaarheid.
De waarde van tegenspraak zit uiteindelijk niet in méér discussie, maar in een beter besluit: scherper onderbouwd, bewuster van risico’s en beter uitvoerbaar.
Praktijkbasis: dit Inzicht maakt deel uit van de BYBEN-praktijkbibliotheek van Ben van Miltenburg en is gebaseerd op kennis, expertise en patronen uit meer dan 30 jaar dagelijkse praktijk als vaste en interim-bestuurder, executive en toezichthouder/commissaris in meer dan 40 organisaties. Meer over de praktijkbasis van BYBEN →